Dziedziczenie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

Zgodnie z treścią art. 922 § 1 KC udziały w spółce z o.o., rozumiane jako prawa majątkowe, podlegają dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Oznacza to, iż z chwilą śmierci jednego ze wspólników następuje otwarcie spadku i w tym momencie spadek po nim nabywają jego spadkobiercy.

-> Samo przejście udziałów w spółce z o.o. ze spadkodawcy (zmarłego wspólnika) na spadkobierców następuje z mocy ustawy i nie wymaga dodatkowego oświadczenia o przystąpieniu do spółki.

Jeżeli spadkobierców jest więcej niż jeden, do wspólności majątku spadkowego stosuje się zapisy KC o współwłasności w częściach ułamkowych. W tym jednakże zakresie zasadę szczególną wprowadza art. 184 § 4 KSH, stanowiąc że współuprawnieni z udziałów (w tym spadkobiercy) wykonują swoje prawa w spółce przez wspólnego przedstawiciela. Do czasu jego wskazania, oświadczenia spółki mogą być kierowane wobec każdego ze współuprawnionych.

W przypadku przeprowadzenia działu spadku (umownie lub w ramach postępowania sądowego) udziały w spółce z o.o. mogą zostać podzielone pomiędzy spadkobierców zmarłego wspólnika. Jeżeli taki wspólnik miał wyłącznie jeden udział który jest podzielny (art. 153 KSH) to także może on zostać podzielony pomiędzy spadkobierców. Jednakże wartość nominalna udziału powstałego na skutek podziału nie może być niższa niż 50 zł.

-> Wspólnik pragnący zapisać posiadane przez niego udziały w spółce z o.o. określonej osobie winien dokonać tego poprzez jej powołanie do całości albo części spadku poprzez zapis zwykły (art. 968 KC) albo zapis windykacyjny (art. 981¹ KC). Zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 13 grudnia 2013 r. (III CZP 79/13, Legalis) istnieje możliwość zawarcia umowy darowizny udziałów na wypadek śmierci.

Skuteczność przejścia udziałów wobec spółki zależna jest do dokonania przez zainteresowanego (spadkobiercę, wierzyciela spadkobiercy, czy nawet pozostałych wspólników spółki) zawiadomienia spółki o przejściu udziału, jego części lub ułamkowej części (art. 187 KSH). Do prawidłowego zawiadomienia dochodzi w momencie dołączenia do niego dowodu przejścia udziału. Może to być postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Spółka, celem zabezpieczenia swoich interesów, może ograniczyć lub całkowicie wyłączyć prawo dziedziczenia udziałów. Najczęściej będzie to spowodowane koniecznością zapewnienia odpowiednich „predyspozycji” osób będących wspólnikami spółki. Dlatego też niejednokrotnie nie jest sprawą obojętną , kto po zmarłym wspólniku winien wstąpić do spółki w poczet jej wspólników.

-> Do wyłączenia / ograniczenia dziedziczenia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością muszą zostać spełnione dwie przesłanki, mianowicie regulacja taka musi zostać ustanowiona w umowie spółki, a także musi w treści tejże umowy zostać usankcjonowany sposób spłaty spadkobierców, których prawo zostało odpowiednio wyłączone lub ograniczone.

Jeżeli umowa spółki stanowi o wyłączeniu możliwości wstąpienia spadkobierców do spółki, to udziały spadkodawcy do czasu ich ewentualnego wykupienia (ewentualnie przymusowego umorzenia) nie stanowią niczyjej własności (w znaczeniu korporacyjnym).

Najdalej idącym uprawnieniem przyznanym wspólnikom jest właśnie możliwość całkowitego wyłączenia wstąpienia do spółki przez spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika. Wówczas do spadku wchodzą wyłącznie wierzytelności o spłatę udziałów.

-> W praktyce istnieje możliwość zapisania w treści umowy spółki, iż udziały po zmarłym wspólniku podlegają umorzeniu w chwili jego śmierci. Wobec powyższego nie będzie konieczne podjęcie dodatkowej uchwały wspólników w tym przedmiocie. Jest to jednocześnie jedyny sposób całkowitego wyłączenia spadkobierców wspólnika od wstąpienia do spółki.

Ograniczenie dziedziczenia udziałów może dotyczyć zarówno ograniczenia dotyczącego wstąpienia spadkobierców do spółki, jak i ograniczenia dotyczącego podziału udziałów zmarłego wspólnika.

Ograniczenie dotyczące wstąpienia spadkobierców może dotyczyć dla przykładu spełnienia przez daną osobę nakreślonych kryteriów (wykształcenia, doświadczenia zawodowego). Niezależnie od powyższego umowa spółki musi wobec osób, które tych kryteriów nie spełniają, regulować kwestię dotyczącą ich spłaty.

Ograniczenie dotyczące podziału udziałów po zmarłym wspólniku może zostać uregulowane w ten sposób, iż np. udziały mogą przypaść wyłącznie jednemu spadkobiercy i tym samym nie może zostać dokonany ich podział.

-> Wyliczenie spłaty udziałów powinno być określone w sposób rzetelny i odpowiadający co najmniej ich wartości księgowej. Termin, w jakim udziały winny zostać spłacone także powinien nie przekraczać rozsądnych granic. Zapisy rażąco niekorzystne mogłyby być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i z tego powodu uznane za nieważne (art. 2 KSH w zw. z art. 58 § 1 i 2 KC).



 

Skutki umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wobec współmałżonka wspólnika

W treści kodeksu spółek handlowych istnieje przepis, który pozwala obecnym wspólnikom na uniemożliwienie wstąpieniu małżonka jednego ze wspólników w poczet wspólników, który w efekcie zostałby nim na skutek orzeczenia przez sąd o podziale majątku dorobkowego poprzez podział udziałów. Treść tą stanowi art. 183¹ KSH, ustalając, że umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki współmałżonka wspólnika w przypadku, gdy udział lub udziały są objęte wspólnością majątkową małżeńską.

Ustawodawca ustanawiając powyższe rozwiązanie miał na względzie możliwe komplikacje, które mogłyby powstać na skutek relacji przepisów ustalających prawa korporacyjne a tych, które regulują sprawy majątkowych ustrojów małżeńskich. Przepis art. 183¹ KSH jednoznacznie rozgranicza te kwestie, pośrednio wskazując, że sam udział i przysługujące prawa korporacyjne przysługują wspólnikowi wpisanemu do księgi udziałów, co nie ogranicza prawa małżonków do objęcia udziału wspólnością majątkową.

W doktrynie wskazuje się, że w przypadku dokonania czynności prawnej przez jednego małżonka (w ramach zwykłego zarządu majątkiem wspólnym albo za zgodą drugiego małżonka) stroną tejże czynności będzie wyłącznie małżonek w niej uczestniczący (tj. ten, który złoży stosowne oświadczenie woli). Mając to na względzie, także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 maja 1999 r. (I CKN 1146/97) uznał, iż w wypadku nabycia przez małżonka ze środków pochodzących z majątku wspólnego, w drodze czynności prawnej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnikiem staje się tylko małżonek uczestniczący w tej czynności.

Nie ma jednocześnie przeszkód do uznania, że nabyty udział stanowi współwłasność małżonków. Stanowisko to także oparte jest także o poglądy zarówno doktryny jak i orzecznictwa, wskazujące że udziały w spółce z o.o. mogą przysługiwać jednocześnie dwóm lub więcej osobom tak w częściach ułamkowych jak i w ramach współwłasności łącznej. Obowiązkiem współwłaścicieli udziałów będzie wskazanie wspólnego przedstawiciela, który w ich imieniu będzie na ich rzecz wykonywał uprawnienia oraz zobowiązania korporacyjne i majątkowe.

W przypadku sprzedaży udziału wchodzącego do majątku wspólnego nie istnieje potrzeba uzyskania od drugiego małżonka zgody na dokonanie rozporządzenia przysługującym prawem. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 37 KRiO udziały w spółce z o.o. nie mieszczą się w zamkniętym katalogu czynności, do których niezbędna byłaby przedmiotowa zgoda.

Kwalifikowane zawiązanie spółki akcyjnej. Obowiązek sporządzenia sprawozdania założycieli

Kodeks spółek handlowych w art. 311 § 1 przewiduje trzy sytuacje, w jakich to założyciele spółki akcyjnej będą zobowiązani do sporządzenia stosownego sprawozdania. Obowiązek ten zaktualizuje się w przypadku, gdy:

– część kapitału zakładowego zostanie pokryta wkładami niepieniężnymi;

– spółka akcyjna w organizacji nabędzie mienie;

– spółka akcyjna w organizacji dokona zapłaty za usługi świadczone przy jej powstaniu.

 Jeżeli nastąpi którakolwiek z powyżej wskazanych sytuacji obowiązkiem założycieli będzie sporządzenie wspomnianego sprawozdania o treści zgodnej z art. 311 § 1 i 2 KSH. Oznacza to, że nakaz sporządzenia przedmiotowego dokumentu wystąpi także, gdy wszystkie akcje zostaną objęte za gotówkę, a na rzecz spółki świadczone będą odpłatne usługi niezbędne przy jej powstaniu.

Ad. 1

Wkłady niepieniężne winny zostać przez założycieli dokładnie opisane w sposób umożliwiający ich należytą identyfikację. Dodatkowo należy wskazać ich wartość rynkową, a także liczbę oraz rodzaj otrzymanych w zamian akcji i innych tytułów uczestnictwa w dochodach spółki. Warto wskazać, że zgodnie z treścią art. 336 § 1 KSH akcje objęte za wkład niepieniężny powinny być akcjami imiennymi.

Ad. 2

W rzeczywistości chodzi o mienie (własność i inne prawa majątkowe) nabyte przed zarejestrowaniem spółki. Nie jest jednocześnie jednoznaczne, w jakiej formie nabycie mienia miałoby nastąpić, dlatego też przyjmuje się, że czynność prawna może mieć formę sprzedaży ale także zamiany lub teoretycznie umowy o dzieło. W treści sprawozdania założyciele będą zobowiązani opisać wysokość, za jaką mienie zostało nabyte oraz sposób zapłaty.

Ad. 3

Płatne usługi świadczone przy powstaniu spółki będą obejmowały wszelkie czynności podjęte w celu jej należytego zawiązania. Do ich grona będziemy zaliczać dla przykładu doradztwo prawne, ekonomiczne, badanie rynku, wycenę wkładów niepieniężnych. W ich zakres będą także wchodzić czynności podjęte przez notariusza. W treści sprawozdania założyciele będą zobowiązani opisać wysokość, za jaką usługi zostały na rzecz spółki wykonane oraz sposób wynagrodzenia ich wykonawców. Świadczeniem usług obejmującym obowiązek jego ujęcia w sprawozdaniu założycieli nie będzie dla przykładu doradztwo prawne dotyczące nabycia ruchomości (składnika majątku), mającej stanowić niezbędny składnik przyszłej inwestycji spółki.

Dodatkowo, w związku z treścią art. art. 311 § 1 pkt 5 KSH w treści sprawozdania będzie musiała się znaleźć informacja dotycząca metody, jaka została przyjęta przy wycenie wkładów niepieniężnych. Będzie ona następnie podlegać badaniu przez biegłego wyznaczonego przez sąd rejestrowy, dlatego też zalecaną metodą będzie przyjęcie wartości „zbywczej” aktywów spółki.

Dokonane jak i ewentualnie planowane transakcje założyciele spółki akcyjnej będą musieli odpowiednio umotywować. Dotyczy to także wysokości przyznanego wynagrodzenia za świadczone usługi na rzecz spółki (zwłaszcza w przypadku, gdy jego wysokość przekracza wynagrodzenie przyjęte w obrocie gospodarczym). W celu wykazania poniesionych kosztów spółka winna przedłożyć odpowiednią dokumentację w oryginałach lub urzędowo poświadczonych odpisach.

W przypadku gdy przedmiotem wkładu (nabycia) jest przedsiębiorstwo, założyciele w załączniku do sprawozdania są zobowiązani przedłożyć sprawozdanie finansowe za okres dwóch ostatnich lat obrotowych. Nie dotyczy to przypadku, w którym przedsiębiorstwo jest prowadzone przez krótszy okres czasu. W takim wypadku przedkłada się sprawozdanie obejmujące cały okres jego działalności. Jeżeli przedsiębiorstwo nie prowadziło sprawozdań finansowych to załącznikami do sprawozdania założycieli powinny być:

– podsumowanie zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów oraz innych ewidencji podatkowych

– spis z natury, a także

– inne stosowne dokumenty.

Należy wskazać, iż powyższe rozwiązanie będzie miało zastosowanie także do przedsiębiorstw należących do osób fizycznych. W tym zakresie per analogiam znajdzie zastosowanie przepis art. 311 § 3 w zw. z art. 10¹ KSH.

Nie ma obowiązku przytaczania w treści sprawozdania założycieli mienia nabytego w zakresie zwykłych czynności przez przedsiębiorstwo stanowiące przedmiot wkładu (nabycia). Podyktowane jest to faktem, iż w rzeczywistości każde mienie nabyte przez wspomniane przedsiębiorstwo musiałoby zostać szczegółowo opisane, dlatego też ustawodawca w treści art. 3111 § 4 KSH odstąpił od tego obowiązku.

W literaturze przedmiotu wskazuje się, iż powyższe uregulowania nie stoją na przeszkodzie nabywaniu przez spółkę w organizacji mienia tuż po sporządzeniu sprawozdania (tak J. Frąckowiak, w: Pyzioł, Komentarz KSH, 2008, s. 609).

Możliwość pobierania odsetek od wniesionych wkładów lub akcji

Kodeks spółek handlowych w sposób jednoznaczny stanowi, iż taka możliwość na gruncie przedmiotowej ustawy nie istnieje. Stanowi o tym wprost art. 346 KSH, który ma charakter bezwzględnie obowiązujący (ius cogens). W tym zakresie nie jest dopuszczalne wprowadzania przez założycieli spółki jakichkolwiek innych postanowień w statucie. Niedostosowanie zapisów statutu do powyższego zakazu będzie powodować odmowę rejestracji spółki.

Przepis art. 346 KSH odnosi się do całego okresu funkcjonowania spółki akcyjnej – począwszy od spółki akcyjnej w organizacji a skończywszy na okresie jej likwidacji.

Ewentualne pobranie przez akcjonariusza świadczenia ze strony spółki dokonanego wbrew treści art. 346 KSH będzie traktowane jako nienależne i na zasadzie opisanej w art. 350 § 1 KSH taki akcjonariusz będzie zobowiązany do jego zwrotu. W tym zakresie będzie obowiązywał 10 letni termin przedawnienia roszczenia o zwrot świadczenia. Termin ten będzie wynikał m.in. z uwagi na fakt, iż akcjonariuszowi będzie należało przypisać wiedzę o bezprawności świadczenia i w związku z tym nie będzie obowiązywał 3 letni termin przedawnienia określony w art. 350 § 2 KSH.

W tym samym zakresie należałoby traktować ewentualne zagwarantowanie przez spółkę wypłaty dywidendy, niezależnie od tego, czy spółka wypracowała zysk czy też nie. W przeciwnym razie nastąpiłaby zmiana wypłaty dywidendy (świadczenia niepewnego) w świadczenie jednoznacznie kojarzone jako suma uzyskiwana np. z odsetek od obligacji.

W podobnym tonie należy uściślić, iż nie jest możliwe pobieranie odsetek od wkładu do spółki akcyjnej (pieniężnego bądź niepieniężnego) wniesionego także przed jej zarejestrowaniem.

Podsumowując uznać należy, że jakiekolwiek czynności sprzeczne z art. 346 KSH należało będzie uznać za nieważne (58 § 1 KC)

Umowne ograniczenia rozporządzaniem akcjami w spółkach akcyjnych

W treści przepisów KSH znajdziemy odrębne uregulowania dotyczące metod ograniczania zbywalności akcji w spółkach akcyjnych. Z jednej strony będą to ustawowe przepisy bezwzględnie obowiązujące (jak np. art. 336 KSH, który ogranicza zbywalność akcji otrzymywanych w zamian za wkład niepieniężny – aport lub art. 356 KSH, który ogranicza zbywalność akcji obciążonych obowiązkiem określonych powtarzających się świadczeń niepieniężnych), z drugiej natomiast zapisy umożliwiające akcjonariuszom wprowadzenie samodzielnych ograniczeń związanych z obrotem akcjami spółki. Takim przepisem będzie niewątpliwie art. 337 KSH umożliwiający uregulowania ograniczeń zbywalności w statucie spółki akcyjnej. Przedmiotowe ograniczenie statutowe będzie skuteczne erga omnes (wobec wszystkich osób). Natomiast możliwość umownego ograniczenia rozporządzania akcjami spółki akcyjnej skutecznego inter partes (wyłącznie między stronami) zapisane zostało przez ustawodawcę w treści art. 338 KSH.

Skuteczność wyłącznie pomiędzy stronami stosunku prawnego oznacza, że w przypadku gdy jedna ze stron umowy ograniczającej rozporządzenie akcjami nie zastosuje się do umówionych postanowień przez co np. dokona zbycia akcji spółki, to takie rozporządzenie akcją pozostanie ważne i skuteczne pomiędzy stronami danej czynności jak i wobec samej spółki. W takim wypadku druga strona będzie miała prawo do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych, lub uznania przedmiotowej umowy za bezskuteczną w ramach dyspozycji art. 59 KC.

Omawiany przepis art. 338 KSH określa maksymalny okres, w jakim postanowienia ograniczające obrót akcjami mogą mieć miejsce. Zgodnie z art. 338 § 1 KSH ograniczenie rozporządzania akcją nie może być ustanowione na okres dłuższy niż pięć lat od dnia zawarcia umowy, natomiast w przypadku ograniczeń rozporządzania akcją w formie prawa pierwokupu lub prawa pierwszeństwa takie ograniczenie nie może trwać dłużej niż dziesięć lat od dnia jej zawarcia (art. 338 § 2 KSH). Wskazać w tym miejscu należy, że nie ma przeszkody, aby po wygaśnięciu umowy ograniczającej zbycie akcji odnowić przedmiotową umowę nawet o tej samej treści. Nie można przy tym w treści przedmiotowej umowy wprowadzać zapisów, które w sposób automatyczny przedłużą okres obowiązywania przedmiotowych ograniczeń. Takie postanowienia uznać należałoby za nieważne z mocy prawa i mające na celu obejście przepisów ustawy (art. 58 § 1 KC).

Przepis art. 338 KSH obejmuje zarówno możliwość umownego ograniczenia obrotu akcjami imiennymi jak i na okaziciela.

Jak zostało to wspomniane w ust. 1 powyżej, norma prawna ustalona w art. 338 KSH jest całkowicie odrębna od materii uregulowanej w art. 337 KSH, który w swojej istocie dotyczy ograniczeń statutowych w rozporządzaniu akcjami. Z tego też względu nie jest dozwolone stosowanie chociażby umownie czasowych ograniczeń, do ograniczeń wynikających z mocy statutu. Dla przykładu prawo pierwszeństwa (pierwokupu) wynikające z treści statutu nie podlega żadnym limitom czasowym i tym samym nie ma przeszkód, aby prawo to wykraczało poza limity określone w art. 338 § 2 KSH.

Odpowiedzialność komandytariusza za zobowiązania spółki komandytowej

Na wstępie należy wskazać, iż spółka komandytowa jest odrębnym od wspólników podmiotem prawa i zgodnie z art. 8 KSH zaciąga zobowiązania we własnym imieniu. Odpowiada za swoje zobowiązania w sposób nieograniczony (całym swoim majątkiem). Wspólnicy spółki komandytowej odpowiadają za zobowiązania spółki solidarnie ze spółką. W ramach spółki komandytowej wyróżniamy dwie grupy wspólników tj. komplementariuszy oraz komandytariuszy. Odpowiedzialność tych pierwszych za zobowiązania spółki jest nieograniczona, podczas gdy odpowiedzialność komandytariuszy będzie ograniczona do ustalonej w umowie spółki sumie komandytowej.

Suma komandytowa jest to cyfrowo oznaczona kwota pieniężna, która w swojej istocie będzie wyznaczać górną granicę odpowiedzialności osobistej komandytariusza za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli. Jak już zostało to wskazane, kwotę tą należy ująć w umowie spółki, a następnie określić ponownie w ramach przeprowadzania postępowania rejestracyjnego w sądzie rejestrowym. Nie ma przy tym przeszkód aby wartość sumy komandytowej była wyrażona w walucie obcej.

Dla każdego z komandytariuszy wysokość sumy komandytowej jest określana w sposób indywidualny co oznacza, że nie będzie możliwe ustalenie jednej wartości sumy komandytowej, którą miałaby mieć zastosowanie do wszystkich komandytariuszy. Sama wartość sumy komandytowej nie może zostać ustalona poprzez stosowanie klauzul waloryzacyjnych itp., innymi słowy jej wartość musi zostać w umowie konkretnie oznaczona.

W literaturze prawniczej w sposób jednoznaczny wskazuje się, że niedopuszczalne będzie ustanowienie sumy komandytowej w symbolicznej kwocie, np. 1 zł. Taka wartość w swojej istocie stanowiłaby próbę obejścia przepisów ustawy, gdyż w rzeczywistości powodowałaby brak realnej odpowiedzialności komandytariusza za zobowiązania spółki. Swoistą sankcją za takie oznaczenie sumy komandytowej mogłoby być rozciągnięcie nieograniczonej odpowiedzialności komandytariusza za zobowiązania spółki, lub w ostateczności nieważność całej umowy spółki.

Samej sumy komandytowej w żadnym razie nie można utożsamiać z wkładem komandytariusza, jaki został wniesiony w ramach utworzonej spółki. Wkład wspólnika będzie zawsze zobowiązaniem wynikającym z umowy spółki do dokonania konkretnego przysporzenia na rzecz spółki, natomiast suma komandytowa to wyłącznie określenie wartości, do której komandytariusz będzie zobowiązany wobec wierzycieli spółki. W przypadku niższej wartości faktycznie wniesionego wkładu od zadeklarowanej sumy komandytowej komandytariusz będzie odpowiadał do wysokości różnicy pomiędzy taką wartością wkładu a sumą komandytową. Jeżeli wartość wkładu będzie równa lub wyższa od sumy komandytowej taki wspólnik będzie w rzeczywistości zwolniony z odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Osobista odpowiedzialność komandytariusza oznacza, że będzie on odpowiadał całym swoim majątkiem prywatnym, jaki posiada on w momencie prowadzenia przeciwko niemu czynności egzekucyjnych. Natomiast jego subsydiarna odpowiedzialność powoduje, że wierzyciele spółki będą zobowiązani do przeprowadzenia w pierwszej kolejności egzekucji z majątku spółki. Dopiero wówczas, gdy okaże się że egzekucja ze spółki jest bezskuteczna, wierzyciele zyskają prawo do przeprowadzenia czynności egzekucyjnych wobec komandytariusza. Zgodnie z art. 31 w zw. art. 103 KSH nie ma jednak przeszkód, aby sam pozew został przez nich wytoczony jednocześnie przeciwko wspólnikowi i spółce.

Z praktycznego punktu widzenia warto nadmienić, że nie zawsze będzie konieczność przeprowadzenia czynności egzekucyjnych wobec spółki komandytowej. Jak to zostało podniesione w jednym z orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Poznaniu uprzednie prowadzenie egzekucji przeciwko spółce nie jest potrzebne, gdy z okoliczności sprawy wynika niezbicie, że spółka nie ma żadnego majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie swojej należności, np. gdy jedynym majątkiem spółki jest nieruchomość obciążona ponad swą wartość wierzytelnościami innych osób, korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia (I ACZ 183/92, OSA 1993, Nr 4, poz. 28).

Warto wskazać, iż istnieją powody z jakich odpowiedzialność komandytariusza za zobowiązania spółki może zostać rozszerzona. Dotyczyć to będzie następujących przypadków

1. umieszczenia nazwiska/firmy komandytariusza w firmie spółki komandytowej – w takim przypadku komandytariusz będzie odpowiadał wobec osób trzecich tak jak komplementariusz (art. 104 § 4 KSH);

2. zaciągnięcia zobowiązań w imieniu spółki przed jej konstytutywnym wpisem do rejestru sądowego;

3. wykonania czynności prawnych w imieniu spółki bez okazania stosownego pełnomocnictwa, z przekroczeniem jego umocowania lub też dokonania tychże czynności bez jakiegokolwiek umocowania (art. 118 § 2 KSH).

Treść przepisu art. 778 [1] KPC odnoszącej się do możliwości przeprowadzenia egzekucji z majątku wspólnika spółki komandytowej stanowi, że sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swym majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna. Wspomnianym wspólnikiem może być zarówno komandytariusz jak i komplementariusz, przy czym wobec tego pierwszego sądu powinien zastrzec prawo powołania się w toku czynności egzekucyjnych na ograniczenie odpowiedzialności do wysokości sumy komandytowej.

W chwili spełnienia przez wspólnika świadczenia w imieniu spółki komandytowej, będzie mu przysługiwać roszczenie regresowe w stosunku do pozostałych wspólników spółki. Jeżeli umowa nie przewiduje dokładnych zasad dotyczących rozliczania roszczeń regresowych pozostali wspólnicy będą odpowiedzialni za spłatę tychże roszczeń w częściach równych.

Forma oświadczeń jedynego wspólnika składanych wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Kwestię formy oświadczeń woli składanych spółce przez jej jedynego wspólnika statuuje przepis art. 173 § 1 KSH, który stanowi, iż w takim wypadku winna ona mieć postać pisemną pod rygorem nieważności (ad solemnitatem).

Warto zauważyć, iż przepis ten odnosi się do obowiązku składania oświadczeń woli samej spółce a nie w spółce. Tytułem przykładu dla zachowania prawidłowej formy uchwał podejmowanych w spółce przez jedynego wspólnika niezbędnym będzie ich podjęcie w postaci określonej odpowiednio w przepisach art. 248 § 1 i nast. KSH. Wynikać to będzie bezpośrednio z faktu, iż uchwały nie są bowiem oświadczeniami kierowanymi wobec spółki.

Przepis ten nie będzie miał zastosowania do oświadczeń wiedzy lub zawiadomień, a np. więc zawiadomień o rzeczy sprzedanej, zawiadomienia spółki o przelewie wierzytelności itp. Regulacja art. 173 § 1 znajdzie swoje uzasadnienie w relacji do jednostronnych, oraz wielostronnych oświadczeń woli kierowanych do zdefiniowanego adresata (przyjęcia oferty, wypowiedzenia umowy lub odstąpienia od umowy).

Dla zachowania formy pisemnej wystarczy złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie zawierającym treść oświadczenia woli, jak również również wymiana dokumentów podpisanych przez obie strony umowy. Dodatkowo zamiast tradycyjnego podpisu strona może posłużyć się podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy kwalifikowanego certyfikatu (art. 78 § 2 KC).

 Zgodnie z treścią art. 73 § 1 KC w zw. z art. 173 § 1 KSH niedochowanie formy pisemnej przedmiotowego oświadczenia woli będzie powodować nieważność podjętej czynności.

Działalność konkurencyjna wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Co do zasady wspólnik w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością może prowadzić działalność konkurencyjną wobec spółki, w której jest wspólnikiem. W praktyce istnieją jednakże wyjątki, które taką możliwość jednoznacznie ograniczają.

1. Piastowanie przez wspólnika funkcji członka zarządu

Zgodnie z treścią art. 211 par. 1 KSH wspólnik występujący jako członek zarządu nie może bez zgody spółki zajmować się interesami konkurencyjnymi ani też uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki osobowej lub jak jako członek organu spółki kapitałowej bądź uczestniczyć w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek organu. Zakaz ten może także dotyczyć możliwości posiadania udziałów w konkurencyjnej spółce kapitałowej, w której członek zarządu będzie posiadał co najmniej 10% udziałów (akcji) w takiej spółce, lub prawa do powołania co najmniej jednego członka zarządu.

Interesami konkurencyjnymi w znaczeniu przywołanego przepisu rozumieć należy jako możliwość uzyskiwania korzyści ekonomicznych przez spółkę Y kosztem spółki X, gdzie dla spółki X taka forma i kształt prowadzenia działalności przez spółkę Y nie będzie obojętny.

Zgody członkowi zarządu udziela organ uprawniony do jego powołania, a więc z reguły zgromadzenie wspólników. Jednakże na podstawie przepisu art. 211 § 2 KSH możliwa jest sytuacja, w której to inny organ (rada nadzorcza, komisja rewizyjna) będzie uprawniona do udzielenia przedmiotowej zgody. Kwestia ta winna zostać uregulowana w treści umowy spółki.

2. Żądanie wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez pozostałych wspólników

Prowadzenie przez wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością działalności konkurencyjnej względem spółki w pewnych okolicznościach może umożliwić, na podstawie art. 266 KSH, pozostałym wspólnikom prawo wystąpienia do sądu z żądaniem wyłączenia takiego wspólnika ze spółki. Taka okoliczność została m. in. potwierdzona w jednym z orzeczeń Sądu Apelacyjnego, który stwierdził, że wykorzystanie przez wspólnika kontaktów i informacji handlowych uzyskanych w spółce, wyłącznie dla własnej działalności może rodzić prawo pozostałych wspólników do uznania, iż w rzeczywistości takie działanie szkodzi spółce, co w ostateczności uzasadnia prawo do wyłączenia wspólnika z ich grona (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 29 listopada 2007 r., I ACa 925/07).

3. Zakaz konkurencji wpisany w treść umowy spółki

Niezależnie od braku stricte ustawowego uregulowania zakazu prowadzenia przez wspólnika działalności konkurencyjnej, taki obowiązek może zostać uwidoczniony w treści umowy spółki. Tym samym wspólnicy, celem jak najlepszego rozwoju założonej firmy, mogą się zobowiązać w treści umowy spółki, iż w określonych działach bez wyrażonej uprzednio zgody spółki lub wspólników nie będą prowadzić działalności zagrażającej interesom pierwotnie założonej podmiotu.

4. Zakaz konkurencji wpisany w treść umowy wspólników

Obowiązek powstrzymania się wspólnika od działań mogących w rzeczywistości powodować szkodę w interesach spółki może być także uzewnętrzniony w tzw. umowie wspólników. Ten rodzaj zobowiązania umownego powstanie częstokroć obok podpisywanej umowy spółki i będzie regulował ścisły sposób, w jaki wspólnicy są względem siebie zobowiązani do współdziałania i postępowania w sprawach spółki. Naruszenie przepisów umowy wspólników będzie umożliwiało możliwość dochodzenia odszkodowania umownego na zasadach ogólnych.

Odpowiedzialność nowego komandytariusza spółki komandytowej za zobowiązania spółki powstałe przed jego przystąpieniem

Zgodnie z treścią art. 114 KSH nowy wspólnik przystępujący do spółki w charakterze komandytariusza będzie odpowiedzialny także za dotychczasowe zobowiązania spółki komandytowej istniejące w chwili wpisania go do Krajowego Rejestru Sądowego.

Generalnie poszerzenie grona nowych wspólników wymaga podjęcia uchwały wszystkich dotychczasowych wspólników spółki, chyba że umowa spółki przyjmuje w tym zakresie stanowi inaczej (np. iż zmiana postanowień umowy wymaga większości głosów). Kwestia ta pozostaje sporna w doktrynie. Część autorów przyjmuje, że niezależnie od zapisów umowy spółki niezbędna jest uchwała przyjęta wyłącznie przez wszystkich wspólników spółki.

Sama zmiana umowy spółki mająca na celu przyjęcie nowego wspólnika do spółki wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Wpis nowego komandytariusza do spółki ma charakter konstytutywny. Oznacza to, iż z dniem wydania przez sąd rejestrowy postanowienia o wpisie będzie mu przysługiwał status komandytariusza w spółce. W tym zakresie kwestia w doktrynie także nie jest jednoznaczna, gdyż zgodnie z odmiennym poglądem wpis do rejestru nowego komandytariusza ma charakter deklaratoryjny, natomiast konstytutywny charakter ma wpis do rejestru jego sumy komandytowej.

Samo przystąpienie nowego komandytariusza do spółki niewątpliwie będzie miało korzystny skutek zarówno dla spółki jak i dla jej wierzycieli. Nowy wkład będzie stanowił gwarancję spłaty zobowiązań spółki do wysokości sumy komandytowej. Odpowiedzialność nowego wspólnika za zobowiązania spółki będzie osobista, solidarna ze spółką i pozostałymi wspólnikami, a także subsydiarna i ograniczona do wysokości sumy komandytowej. Wniesienie przez komandytariusza wkładu o wartości równej sumie komandytowej powoduje jego zwolnienie z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. W przypadku, gdy wartość wkładu jest niższa od sumy komandytowej taki wspólnik będzie odpowiadał jedynie do wysokości różnicy pomiędzy tymi wartościami. Powyższe nie będzie dotyczyło sytuacji, w której status komandytariusza przyznany zostanie dotychczasowemu komplementariuszowi. W takich okolicznościach taki wspólnik będzie nadal odpowiadał za zobowiązania powstałe przed zmianą jego statusu do pełnej wysokości.

Wspólnicy mogą się między sobą umówić, że nowy wspólnik nie będzie ponosił odpowiedzialności za zobowiązania powstałe przed dniem przystąpienia do spółki. Jednak takie postanowienie nie będzie wywierało skutku wobec osób trzecich. Klauzulę tej treści należy oceniać zgodnie z treścią art. 392 KC, który stanowi, że jeżeli osoba trzecia zobowiązała się przez umowę z dłużnikiem zwolnić go od obowiązku świadczenia, jest ona odpowiedzialna względem dłużnika za to, że wierzyciel nie będzie od niego żądał spełnienia świadczenia.

Odmiennym zagadnieniem będzie zbycie ogółu praw i obowiązków przez dotychczasowego wspólnika i wstąpienie nowego wspólnika do spółki na podstawie art. 10 KSH. Taka kwestia musi zostać uprzednio przewidziana w umowie spółki. W tym przypadku konieczna będzie pisemna zgoda wszystkich dotychczasowych wspólników spółki, o ile umowa spółki nie stanowi inaczej (art. 10 § 2 KSH). Wstąpienie nowego komandytariusza w miejsce dotychczasowego, zgodnie z art. 10 § 3 KSH, spowoduje iż wspólnicy ci będą odpowiadać solidarnie za zobowiązania występującego wspólnika w stosunku do spółki związane z jego uczestnictwem w spółce, oraz za zobowiązania spółki komandytowej powstałe przed dniem wstąpienia nowego wspólnika w miejsce dotychczasowego. Wskazać należy, że dzięki zbyciu członkostwa w trybie art. 10 KSH nowy komandytariusz może nie odpowiadać za zobowiązania spółki, o ile dotychczasowy komandytariusz wniósł do spółki wkład odpowiadający wartości sumie komandytowej i był z tejże odpowiedzialności zwolniony. Nowy wspólnik nabytego udziału w trybie przywołanego przepisu uzyskuje status komandytariusza już z chwilą jego nabycia.

Wkłady wspólników w spółce komandytowej

Obowiązek wniesienia wkładów przez wspólników spółki komandytowej (zarówno przez komplementariusza – odpowiadającego za zobowiązania spółki bez ograniczenia, jak i komandytariusza – którego odpowiedzialność jest ograniczona do wysokości sumy komandytowej) wynika wprost z art. 3 KSH, statuującego definicję spółki handlowej, z której wynika, że w umowie musi istnieć zapis zobowiązujący wspólników się do wniesienia wkładu do spółki. Kwestię tą doprecyzowuje art. 105 pkt 4 KSH, który stanowi o obowiązku zamieszczenia w treści umowy spółki komandytowej oznaczenia wkładów wnoszonych do spółki przez każdego ze wspólników.

Przedmiotem wkładu do spółki komandytowej mogą być w szczególności:

  1. Środki pieniężne (gotówka, przelew wierzytelności)
  2. Własność nieruchomości i rzeczy ruchomych
  3. Ustanowienie prawa na rzecz spółki
  4. Świadczenie pracy lub innych usług
  5. Przeniesienie lub ustanowienie na rzecz spółki prawa korzystania z dobra o charakterze niematerialnym (np. znaku towarowego)

Wkład każdego ze wspólników wraz z jego wartością zbywczą powinien zostać oznaczony w umowie spółki. Należy pamiętać, iż oznaczenie wkładu komandytariusza stanowi składnik przedmiotowo istotny umowy spółki komandytowej. Jednocześnie wniesienie wkładu niepieniężnego do spółki komandytowej nie powoduje powstania przychodu u któregokolwiek ze wspólników (tak wyr. NSA z 22.9.2010 r., II FSK 836/09, MoP 2010, Nr 21, s. 1154).

Wkład komandytariusza

Kwestię dopuszczalności oraz rodzajów wkładów, jakie mogą zostać wniesione do spółki przez komandytariusza reguluje art. 107 KSH. W pewnym zakresie wprowadza on ograniczenia mające na celu lepszą ochronę wierzycieli spółki. I tak art. 107 § 2 KSH stanowi, że zobowiązanie do wykonania pracy lub świadczenia usług na rzecz spółki oraz wynagrodzenie za usługi świadczone przy powstaniu spółki nie mogą stanowić wkładu komandytariusza do spółki, chyba że wartość innych jego wkładów do spółki nie jest niższa od wysokości sumy komandytowej. A contrario, jeżeli komandytariusz wniósł do spółki inne wkłady (np. rzeczowe), których wartość jest równa lub wyższa od sumy komandytowej, ograniczenie to nie będzie miało miejsca, co spowoduje możliwość wniesienia wkładu niepieniężnego opisanego powyżej. Należy także wskazać, iż wniesienie przez wspólnika dodatkowego wkładu do spółki wpłynie nie tylko na zwiększenie udziału w spółce, ale także na zwiększenie jego udziału w samym zysku spółki.

Kolejne ograniczenie odnośnie wkładu jaki może zostać wniesiony przez komandytariusza do spółki zostało sprecyzowane w art. 107 § 3 KSH. Przepis ten wskazuje, że komandytariusz nie może wnieść do spółki wkładów w postaci udziałów w spółce z o.o. lub w spółce akcyjnej, w przypadku gdy którakolwiek z tych spółek kapitałowych jest komplementariuszem w tej samej spółce komandytowej. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że wniesienie przez komandytariusza takich wkładów spowodowałoby zwolnienie go z jakiejkolwiek odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jako że realnym substratem w majątku spółki tj. komplementariusza będzie stanowić potencjalny przedmiot zaspokojenia wierzycieli spółki komandytowej.

Wkład komplementariusza

Przedmiot wkładu komplementariusza do spółki komandytowej należy zaczerpnąć stosując odesłanie z art. 103 KSH, jako że przepisy dotyczące stricte spółki komandytowej nie precyzują tej kwestii. Oznacza to, że do komplementariuszy należy stosować zasady tożsame dla tych, które są stosowane do wspólników spółek jawnych. W tym zakresie wkładem komplementariusza może być zarówno wykonywanie pracy, świadczenie usług na rzecz spółki, jak i wynagrodzenie za świadczenie przy powstaniu spółki (prowizja grynderska), oraz każde inne świadczenie mające zdolność aportową. Istotną kwestią przy wnoszeniu przez komplementariusza wkładu niepieniężnego będzie precyzyjne określenie w umowie spółki zarówno określenie samego przedmiotu wkładu oraz jego wartości.